به گزارش خبرنگار تازه‌های اقتصاد، اظهارات اخیر اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، درباره احتمال فروپاشی اقتصاد ایران در پی تشدید فشارهای اقتصادی، بار دیگر موضوع تاب‌آوری اقتصاد کشور در برابر تحریم‌ها را به بحث روز تبدیل کرده است. این ادعا در شرایطی مطرح می‌شود که اقتصاد ایران سال‌ها با محدودیت‌های بانکی، تجاری و ارزی مواجه بوده و هم‌زمان با مشکلات ساختاری و فشارهای معیشتی دست‌وپنجه نرم می‌کند. با این حال، ارزیابی پیامدهای تحریم‌ها و احتمال فروپاشی اقتصادی، نیازمند تفکیک میان دشواری‌های اقتصادی، کاهش توان تولید و تجارت و فروپاشی کامل فعالیت‌های اقتصادی است.

در همین زمینه، پنج صاحب‌نظر اقتصادی و نماینده مجلس دیدگاه‌های خود را درباره احتمال فروپاشی اقتصاد ایران، ظرفیت‌های کشور برای مقابله با فشارهای خارجی و پیامدهای تداوم تحریم‌ها مطرح کرده‌اند. وجه مشترک بخش مهمی از این اظهارات، تأکید بر ظرفیت‌های داخلی و تجربه طولانی ایران در مواجهه با تحریم‌هاست؛ هرچند در کنار این دیدگاه، بر ضرورت اصلاحات اقتصادی، مدیریت مشکلات ساختاری و توجه به آسیب‌پذیری‌های ناشی از محدودیت‌های ارزی و تجاری نیز تأکید شده است.

تحریم به‌تنهایی اقتصاد را فرو نمی‌پاشد

سعید لیلاز، اقتصاددان با رد این دیدگاه که تشدید تحریم‌ها لزوماً به فروپاشی اقتصاد ایران منجر می‌شود، تأکید کرد که بحران اقتصادی الزاماً نتیجه تحریم نیست و حتی کشورهایی با روابط گسترده بین‌المللی نیز ممکن است بر اثر سیاست‌گذاری‌های نادرست با بحران‌های عمیق مواجه شوند. او با اشاره به تجربه ایران در سال‌های پایانی حکومت پهلوی، ترکیه و آرژانتین گفت که برخورداری از روابط خارجی گسترده و درآمدهای ارزی بالا به‌تنهایی مانع بروز بحران اقتصادی نمی‌شود. به اعتقاد او، رشد نقدینگی، ناترازی بانک‌ها و بی‌انضباطی مالی دولت از عوامل داخلی مؤثر بر تورم و مشکلات اقتصادی ایران هستند.

این اقتصاددان با تأکید بر اینکه اقتصاد ایران ظرفیت عبور از فشارهای تحریمی را دارد، گفت منابع و فرصت‌های اقتصادی کشور در صورت مدیریت صحیح می‌توانند به کاهش فشارها کمک کنند. لیلاز معتقد است با تعمیق اصلاحات ساختاری، کنترل رشد نقدینگی، اصلاح نظام بانکی و مدیریت صحیح منابع، می‌توان شرایط اقتصادی را بهبود بخشید. او تأکید کرد که اگر سیاست‌های اصلاحی با جدیت و سرعت بیشتری دنبال شوند، اقتصاد ایران به سمت فروپاشی نخواهد رفت و می‌تواند فشار تحریم‌ها را پشت سر بگذارد.

اگر قرار بود اقتصاد ایران فروبپاشد، تاکنون فروپاشیده بود

امین دلیری، معاون پیشین وزیر اقتصاد، در واکنش به اظهارات مقام‌های آمریکایی درباره فروپاشی اقتصاد ایران تأکید کرد که واشنگتن شناخت دقیقی از ساختار اقتصادی کشور ندارد. به گفته او، ایران از سال ۱۳۹۷ و با تشدید تحریم‌ها و اعمال فشار حداکثری با محدودیت‌های گسترده‌ای مواجه بوده است؛ بنابراین، اگر اقتصاد ایران قرار بود در برابر چنین فشارهایی فروبپاشد، تاکنون این اتفاق رخ داده بود. دلیری پراکندگی فعالیت‌های تولیدی در سراسر کشور، ظرفیت صنایع کوچک و متوسط و دسترسی به مسیرهای زمینی و دریایی را از عواملی دانست که امکان تداوم فعالیت‌های اقتصادی را فراهم کرده‌اند.

این مقام پیشین وزارت اقتصاد با اشاره به تجربه ایران در تحمل تورم‌های بالا و محدودیت‌های خارجی، تأکید کرد که تاب‌آوری اقتصاد کشور به معنای بی‌نیازی از اقدامات حمایتی و اصلاحی نیست. او افزایش ذخایر ارزی و استفاده از منابع حاصل از صادرات را از عوامل مؤثر در مدیریت فشارهای خارجی دانست و هشدار داد که اظهارات آمریکا درباره فروپاشی قریب‌الوقوع اقتصاد ایران می‌تواند انتظارات عمومی را تحت تأثیر قرار دهد. به گفته دلیری، ایجاد نگرانی درباره کمبود ارز و کالا ممکن است به افزایش خریدهای احتیاطی و تشدید التهاب بازار منجر شود؛ ازاین‌رو، باید میان واقعیت‌های اقتصادی و فضاسازی‌های روانی تفاوت قائل شد.

اگر قرار بود اقتصاد ایران فروبپاشد، تاکنون فروپاشیده بود

جعفر قادری، نماینده شیراز در مجلس، ادعاهای آمریکا درباره فروپاشی اقتصاد ایران طی چند هفته آینده را فضاسازی رسانه‌ای با هدف اثرگذاری بر بازارهای مالی و ایجاد انتظارات منفی دانست. به گفته او، چنین اظهاراتی با هدف افزایش فشار روانی بر اقتصاد کشور مطرح می‌شوند و پیش از این نیز بارها ادعاهای مشابهی درباره آینده اقتصاد ایران مطرح شده که در عمل محقق نشده‌اند. قادری تأکید کرد که ممکن است این فضاسازی‌ها در کوتاه‌مدت آثار مقطعی بر بازارها داشته باشند، اما نمی‌توان پیش‌بینی‌های مقام‌های آمریکایی را واقعیت قطعی اقتصاد ایران تلقی کرد.

این نماینده مجلس با اشاره به ظرفیت‌های داخلی و اقدامات انجام‌شده برای بومی‌سازی و کاهش وابستگی‌ها، تاب‌آوری اقتصاد ایران را عاملی مهم در مواجهه با محدودیت‌های خارجی دانست. او همچنین با اشاره به اعلام بانک مرکزی درباره برخورداری از ذخایر ارزی کافی برای مدیریت بازار، تأکید کرد که ابزارهایی برای تأمین نیازهای ارزی کشور و کنترل نوسانات در اختیار سیاست‌گذار قرار دارد. قادری معتقد است فشارهای اقتصادی وضعیتی تغییرناپذیر نیستند و کشور می‌تواند با اتخاذ سیاست‌های مناسب، آثار تحریم‌ها را کاهش دهد و از شرایط موجود عبور کند.

تحریم‌ها ایران را از پا نینداخته‌اند

فرهاد حنیفی، معاون اسبق نظارت بانک مرکزی، با اشاره به سابقه ۲۰ تا ۲۲ ساله تحریم‌های آمریکا علیه ایران تأکید کرد که واشنگتن در ارزیابی ظرفیت‌های اقتصادی، فنی، اجتماعی و فرهنگی کشور دچار خطای راهبردی شده است.

به گفته او، تحریم‌ها بدون تردید هزینه‌هایی به اقتصاد ایران تحمیل کرده‌اند، اما پیش‌بینی‌های اولیه آمریکا درباره دستیابی سریع به اهداف موردنظر محقق نشده‌اند و اقتصاد ایران توانسته است با اتکا به ظرفیت‌های داخلی و یافتن راهکارهای جایگزین، به فعالیت خود ادامه دهد. حنیفی معتقد است تجربه بیش از دو دهه تحریم نشان داده است که نمی‌توان بدون در نظر گرفتن توان سازگاری اقتصاد ایران، درباره نتیجه فشارهای خارجی قضاوت کرد.

این معاون اسبق نظارت بانک مرکزی در ارزیابی تهدیدهای اخیر اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، گفت چنین اظهاراتی ممکن است در کوتاه‌مدت بر فضای روانی جامعه و انتظارات فعالان اقتصادی اثر بگذارند، اما تأثیر پایدار آن‌ها به تحقق نتایج اعلام‌شده بستگی دارد. او با اشاره به تکرار تهدیدها و محقق نشدن زمان‌بندی‌های اعلام‌شده، تأکید کرد که این روند می‌تواند به‌تدریج از اعتبار اظهارات مقام‌های آمریکایی بکاهد. حنیفی در عین حال تصریح کرد که اتکا به ظرفیت‌های داخلی به معنای مصونیت کامل از تحریم‌ها نیست و در کنار تدابیر کوتاه‌مدت، دیپلماسی باید برای کاهش محدودیت‌ها و یافتن راه‌حل‌های پایدار اقتصادی تلاش کند.

ظرفیت‌های اقتصادی ایران برای عبور از بحران همچنان پابرجاست

مرتضی افقه، اقتصاددان، با تفکیک میان بحران اقتصادی و فروپاشی اقتصادی تأکید کرد که مشکلات جدی اقتصاد ایران، به‌تنهایی به معنای فروپاشی کامل یا وقوع قریب‌الوقوع آن نیست. به گفته او، ایران به دلیل برخورداری از منابع طبیعی، وسعت جغرافیایی، نیروی انسانی و تجربه سال‌ها سازگاری با تحریم‌ها همچنان ظرفیت‌هایی برای ادامه فعالیت اقتصادی دارد. بااین‌حال، افقه هشدار داد که شرایط کنونی با دوره‌های پیشین تحریم تفاوت دارد؛ زیرا جنگ اخیر و اختلال در برخی مسیرهای تجاری، فشار بر اقتصاد را افزایش داده و محدودیت در فروش نفت و کاهش ورود ارز می‌تواند به‌تدریج توان کشور برای تأمین نیازهای وارداتی را کاهش دهد.

این اقتصاددان تأکید کرد که حتی در شرایط دشوار کنونی نیز امکان یافتن مسیرهای جایگزین برای فروش نفت و ادامه مبادلات تجاری با چین و کشورهای همسایه وجود دارد، اما نباید دشواری‌های موجود را دست‌کم گرفت. به گفته افقه، تداوم محدودیت‌های نفتی و تجاری می‌تواند آسیب‌پذیری اقتصاد ایران را افزایش دهد؛ به‌ویژه آنکه کشور در صنایع بزرگ، بخش‌های پیشرفته و حوزه‌های وابسته به فناوری‌های وارداتی با محدودیت‌هایی روبه‌روست. او در عین حال معتقد است تقویت ظرفیت تولید داخلی و مدیریت صحیح منابع می‌تواند به تداوم فعالیت اقتصادی کمک کند؛ هرچند عبور از شرایط فعلی به رفع ناکارآمدی‌های داخلی و اصلاح سیاست‌های اقتصادی نیز نیاز دارد.